Czasowniki rozdzielnie złożone po niemiecku: przedrostki i szyk

Co się rozdziela w czasowniku rozdzielnie złożonym

W aufstehen („wstawać”) auf- jest częścią czasownika. W zdaniu głównym z czasownikiem odmienionym w czasie teraźniejszym zapisuje się go osobno: Mira steht um sechs Uhr auf. („Mira wstaje o szóstej”).

Inne przydatne czasowniki to einkaufen („robić zakupy”), anrufen („dzwonić”), mitkommen („iść z kimś”) i zumachen („zamykać”). Ucz się znaczenia całego czasownika; przedrostek może mocno zmienić sens rdzenia, podobnie jak w polskim „pisać” i „zapisać”.

Zdanie tworzy ramę

W zdaniu głównym oznajmującym odmieniony czasownik stoi na drugiej pozycji, a przedrostek po prawej stronie ramy czasownikowej. Zwykłe informacje stoją pomiędzy nimi:

Oba zdania znaczą „Leo dzwoni dziś do siostry”. Druga pozycja oznacza drugi człon zdania, a nie drugie słowo. Jeśli zaczynasz od określenia czasu, zmienia się miejsce podmiotu.

W pytaniu tak/nie czasownik stoi na początku: Ruft Leo heute an? („Czy Leo dziś zadzwoni?”). W pytaniu z zaimkiem pytającym: Wann ruft Leo an? („Kiedy Leo zadzwoni?”).

Z czasownikiem modalnym lub w zdaniu podrzędnym

Z odmienionym czasownikiem modalnym czasownik rozdzielnie złożony stoi w bezokoliczniku w całości: Leo muss seine Schwester anrufen. („Leo musi zadzwonić do siostry”).

W zdaniu podrzędnym z weil odmieniony czasownik idzie na koniec i pozostaje połączony: Ich warte, weil Leo später anruft. („Czekam, bo Leo zadzwoni później”). Rozdzielenie zależy od budowy zdania; czasownik nie traci przedrostka.

Jak go rozpoznać i utworzyć imiesłów

Ucząc się czasownika, sprawdzaj wymowę, odmianę i znaczenie. W typowych czasownikach rozdzielnie złożonych akcent pada na przedrostek: AUFstehen. Nie traktuj każdego początku słowa jak rozdzielnego przedrostka: besuchen („odwiedzać”) się nie rozdziela.

W częstych imiesłowach tej grupy ge- stoi między przedrostkiem a rdzeniem: einkaufen → eingekauft, anrufen → angerufen. Porównaj Ich kaufe heute ein. z Ich habe heute eingekauft. („Dziś robię zakupy” / „Dziś zrobiłem zakupy”). Przejdź dalej do Perfekt z haben i sein.

Sposób na ćwiczenie szyku

Zapisz bezokolicznik, zdanie oznajmujące, pytanie i zdanie podrzędne. Zawsze zaznaczaj kolorem obie części czasownika. Potem dodaj określenie czasu: rama czasownikowa zostaje, nawet jeśli zmienia się pierwsza pozycja. Możesz połączyć to z poradnikiem o TeKaMoLo.

Ćwiczenia z odpowiedziami

Odpowiedz, zanim rozwiniesz rozwiązania. Każda odpowiedź wyjaśnia powód formy:

1. Ułóż: ich / um sieben Uhr / aufstehen w czasie teraźniejszym.
2. Ułóż: heute / wir / einkaufen w czasie teraźniejszym.
3. Pytanie tak/nie: du / heute / mitkommen.
4. Uzupełnij: Ich muss meine Mutter ___. (anrufen).
5. Uzupełnij: Ich bleibe hier, weil der Kurs gleich ___. (anfangen).
6. Uzupełnij: Wir haben gestern ___. (einkaufen).

Pokaż odpowiedzi i wyjaśnienia

1. Ich stehe um sieben Uhr auf.: czasownik odmieniony na drugiej pozycji i oddzielony przedrostek.
2. Heute kaufen wir ein.: Heute zajmuje pierwszy człon; wir stoi po czasowniku.
3. Kommst du heute mit?: czasownik odmieniony na początku, przedrostek po prawej.
4. anrufen: odmieniony czasownik modalny łączy się z bezokolicznikiem w całości.
5. anfängt: odmieniony dla der Kurs, połączony na końcu zdania podrzędnego.
6. eingekauft: ge- wstawia się między ein- a rdzeń.